Zo’n 30 leden van Liberaal Groen trokken op donderdag 26 februari naar Brussel om een bezoek te brengen aan het Europees Parlement en de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de Europese Unie.
VVD-Europarlementariër Anouk van Brug heette ons in de lentezon welkom tot het Espace Léopold: het complex van kantoren en vergaderzalen waar 720 politici uit 27 landen – ondersteund door circa 4.000 assistenten, tolken, voorlichters en andere medewerkers – zich dagelijks bezighouden met wet- en regelgeving die directe invloed heeft op onze economie, energievoorziening en positie in de wereld.
Jeannette Baljeu en Bart Groothuis praatten ons bij over hun werkzaamheden en de politieke verhoudingen in Brussel en de wereld. Die zijn grilliger geworden. Waar lange tijd de christendemocraten en sociaaldemocraten onderling de dienst uitmaakten in het Europees Parlement, werden de liberalen na een verkiezingszege in 2019 nodig voor een meerderheid. Na de verkiezingen van 2024 veranderde de samenstelling opnieuw. De drie van oudsher grote politieke families van Europa kunnen weliswaar nog steeds samen een meerderheid vormen. Maar de christendemocraten kunnen ook ‘over rechts’.
Ook in de Europese Commissie en de raden van ministers hebben de christendemocraten meer macht gekregen. De samenstelling daarvan is immers afhankelijk van landelijke verkiezingen. Dat heeft geleid tot een koerswijziging op de ‘groene’ onderwerpen.
Politieke klimaat
De Europese Green Deal uit de vorige periode is opgevolgd door een Clean Industrial Deal. De naamswijziging geeft direct de nieuwe prioriteiten weer. Voor de liberalen in de Renew-fractie biedt dat kansen, maar ook dilemma’s.
We willen de transitie zó maken dat bedrijven en werkgelegenheid in Europa blijven. En we houden vast aan de doelen; voor klimaat en bijvoorbeeld circulariteit. We willen geen afhankelijkheid van Russisch gas inruilen voor afhankelijkheid van Chinese materialen en technologie voor elektrische auto’s en zonnepanelen. ‘Koop Europees’ – maar waak voor protectionisme. Voor Europarlementariërs is het constant de balans zoeken.
Bart nam ons mee in de wereldpolitiek. Europa staat niet zwak tegenover de agressieve import- en exportpolitiek van Amerika; we zijn nog steeds elkaars belangrijkste handelspartners over en weer. Het helpt dat 27 landen met één mond spreken. Handel is immers zonder meer een EU-bevoegdheid. Als Eurocommissarissen al hun stem hoeven te verheffen, doen ze dat niet op sociale media.
En Europa staat niet alleen. Na een kwart eeuw onderhandelen is er een handelsakkoord gesloten met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay (Mercosur). Ook werkt de Commissie aan het afronden en afsluiten van handelsakkoorden met India, Indonesië en de Filipijnen. Daar liggen exportkansen voor de verduurzaming die we in Europa realiseren: voor schone producten en nieuwe technieken.
Interne markt
Economisch is er ook nog een wereld te winnen binnen de EU. Alle belemmeringen in de interne markt kosten ons naar schatting per jaar meer economische groei dan Trumps handelstarieven dit jaar.
Zo is certificering een nationale bevoegdheid. Ondernemers moeten soms in 27 lidstaten apart goedkeuring aanvragen. De Commissie wil naar één systeem.
De Europese kapitaalmarkt laat nog te wensen over. 200 of 300 miljoen euro halen bedrijven hier wel op, maar voor investeringen richting de miljard wordt steevast Amerikaans durfkapitaal aangesproken.
Strategische autonomie
Wat de duurzaamheidsagenda helpt, is dat er koppelkansen zijn met de breed gedragen wens voor meer ‘strategische autonomie’, oftewel minder afhankelijkheid van onbetrouwbare en onvrije landen. Jeannette onderstreept het belang van een eigen (maak)industrie en een gelijk speelveld binnen de EU. Als fabrieken Nederland verlaten, gaan ze niet naar Spanje maar naar Amerika of Azië.
Een versoepeling die daarom op steun kon rekenen van de liberalen, was het ontzien van bedrijven met minder dan 1.000 medewerkers van rapportageverplichtingen. De bedoeling was goed – verborgen milieukosten inzichtelijk maken – maar grote bedrijven gooiden de verantwoordelijkheid een beetje over de schutting bij hun toeleveranciers, oftewel het midden- en kleinbedrijf. Die moesten tot wel 3.000 datapunten aanleveren. Daar is circa 60 procent in geschrapt.
Europese wetgeving kan aan de andere kant ook helpen. Bijvoorbeeld als verschillende lidstaten verschillend omgaan met ‘afval’ dat met nieuwe technieken of door te recyclen juist als grondstof kan dienen.
Een uitdaging die we met Jeannette bespraken was het versnellen van de vraagontwikkeling naar groene producten zonder daarbij onmiddellijk staatssteun of subsidies in te zetten. Hoe richten we de markt zo in dat vergroening loont? Zonder vervuilers zo snel uit de markt te prijzen dat zij geen kans meer zien om in Europa te verduurzamen? En dan ook nog op zo’n manier dan in ieder geval een meerderheid van de circa 700 andere volksvertegenwoordigers uit 26 andere landen er in mee in kunnen stemmen.
Permanente Vertegenwoordiging
Na een blik te hebben geworpen op de indrukwekkende plenaire vergaderzaal liepen we vanuit het Parlement door naar het kantoor van de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland bij de Europese Unie twee straten verderop. Daar weten ze alles van de ingewikkelde diplomatie die komt kijken bij het vinden van meerderheden.
Ieder ministerie houdt op de Permanente Vertegenwoordiging kantoor, legde Bauke Brouwer ons uit. Deze ambtenaren volgen de Europese besluitvorming op de voet, houden ‘Den Haag’ op de hoogte van wat er speelt en wanneer, en krijgen weer opdrachten van het kabinet om in de onderhandelingen tussen de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Europese Raad zoveel mogelijk van de Nederlandse belangen en wensen te verzilveren.
Voordeel is dat Nederland meestal snel een standpunt inneemt in zogenoemde BNC-fiches die ook met de Tweede Kamer worden gedeeld. (BNC staat voor ‘Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen’.) Attachés zoals Marthe Huigsloot en Esmée Ramaaker kunnen aan de hand van die fiches snel het gesprek aanknopen met hun tegenpolen uit andere lidstaten. En ze spreken Europarlementariërs en bedrijven om te begrijpen waar de gevoeligheden en kansen liggen.
Een voor Nederland belangrijk dossier dat waarschijnlijk dit najaar komt is de Circular Economy Act. Doel is om het aandeel circulaire materialengebruik te verhogen; precies het versnellen van de vraagontwikkeling, waar we eerder op de middag met Jeannette over spraken. In de Ecodesign-verordening – nog onderdeel van de Green Deal – is daar een aanzet toe gegeven voor batterijen, elektronica en bijvoorbeeld koelkasten. De gedachte is om met slimmer ontwerp afval te voorkomen.
Een ander dossier dat op de Permanente Vertegenwoordiging nauwlettend wordt gevolgd is de Industrial Accelerator Act. Daarmee wil de Commissie vergroening aantrekkelijker maken voor bedrijven. Bijvoorbeeld door overheden voorrang te laten geven aan duurzame aanbieders in hun aanbestedingen. Maar ook door duidelijkheid te scheppen over wat ‘duurzaam’ plastic betekent of ‘groen’ staal.
Succes voor Nederland
Een recent succes voor de Nederlandse vertegenwoordigers in Brussel was het Europese reductiedoel voor broeikasgasemissies in 2040 dat vorig jaar werd afgesproken: 90 procent ten opzichte van 1990. Nog tien jaar later, in 2050, wil de EU helemaal klimaatneutraal zijn, oftewel ‘netto nul’ uitstoot.
Dat laatste doel stond al vast. 90 procent minder in 2040 vonden een aantal lidstaten fors. Nederland was vóór. Een standpunt dat al in een BNC-fiche was ingenomen door het laatste kabinet-Rutte. Na een marathonvergadering van 18 uur en enige mitsen en maren (5 procent van de reductie mag bijvoorbeeld in toeleveringsketens buiten de EU worden gerealiseerd) besloten de ministers in november toch: het wordt 40 procent. Niet in de laatste plaats dankzij het knappe informatie- en lobbywerk van onze mensen.
Onze waardering naar hen, en naar onze eigen VVD-Europarlementsleden, voor het werk dat zij doen en de tijd die zij donderdag voor ons vrijmaakten! Ook dank aan de beleids- en fractiemedewerkers voor hun professionele voorbereiding en behulpzaamheid op de dag zelf. Wij kijken terug op een waardevol bezoek!
Wil je op de hoogte blijven van wat er in Brussel speelt? Hou dan de website van de VVD Europa in de gaten. Volg Anouk, Bart en Jeannette op LinkedIn. Jeannette schrijft daar iedere maand een nieuwsbrief. Anouk heeft ook een nieuwsbrief, die vind je op haar website.