ACM maakt differentiatie nettarieven nodeloos ingewikkeld

Delft opstijgpunt elektriciteit

Op 8 oktober heeft de Autoriteit Consument en Markt (ACM) een ontwerp codebesluit gepubliceerd voor volume- en tijdsafhankelijke tarieven voor kleine aansluitingen. Het voorstel behelst een aanpassing van de tarievencode elektriciteit, oftewel het bedrag dat consumenten per 1 januari 2029 gaan betalen voor het gebruik van hun elektriciteitsaansluiting.

De ACM stelt voor om twee derde van het transporttarief volume- en tijdsafhankelijk te maken. De overige een derde zou afhankelijk blijven van de capaciteit van de aansluiting.

Het doel is tweeledig:

  1. Verbruik van elektriciteit verplaatsen van piekuren naar rustige momenten op de dag, om zo een efficiënter gebruik van het stroomnet te realiseren.
  2. De kosten eerlijker delen. Wie veel gebruik maakt van het net gaat meer betalen. Kleine verbruikers betalen juist minder.

Liberaal Groen steunt een eerlijke verdeling van de netkosten onder gebruikers, zoals we in september schreven. De ACM schiet dit doel echter voorbij door een nodeloos complex voorstel te doen dat de energietransitie zelfs kan vertragen.

ACM schiet door

Dat een kleine elektriciteitsverbruiker op een flat drie hoog evenveel moet betalen als een grootverbruiker met zonnepanelen, warmtepomp, twee elektrische auto’s voor de deur en een jacuzzi in de tuin is onredelijk, maar nu wel de praktijk. De aansluiting voor beiden is weliswaar ongeveer even duur om aan te leggen, maar er zijn er verderop in het elektriciteitsnet voor de grootverbruiker wel degelijk meer investeringen nodig. Dat de ACM gebruikers dus wil aanslaan voor hun kWh-gebruik, in plaats van een vast bedrag, vinden wij zeer redelijk.

Maar de ACM maakt het wel heel bont door vijf verschillende tarieven te introduceren die niet alleen verschillen voor het tijdstip op de dag, maar ook nog voor de tijd van het jaar. Eén van onze aanbevelingen in september was juist om de differentiatie in nettarieven uitlegbaar te houden.

Vijf verschillende tarieven welke gedurende het jaar op verschillende momenten worden toegepast, brengt een complexiteit met zich mee waar de gemiddelde gebruiker geen raad mee weet. Zelfs energienerds die zich volledig in de systematiek willen verdiepen, kunnen niet inspelen op de verschillen per seizoen. Je kunt de vuile was niet een winter lang bewaren om de wasmachine in de zomer ‘lekker goedkoop’ te laten draaien. Ook de batterij van een elektrische auto is niet groot genoeg om zomers te laden en er een hele winter mee te rijden.

Hard gelach voor huishoudens met warmtepomp

Seizoensdifferentiatie van het nettarief draagt niet bij aan een betere benutting van het elektriciteitsnet; het maakt elektriciteitsverbruik in de winter duurder en daarmee het gebruik van elektrische verwarming.

Voor de circa 7 procent van de huishoudens die zijn aangesloten op een warmtenet — de verwachting is niet dat dit aandeel de komende jaren snel zal toenemen — is dat niet zo erg, maar voor de overige 93 procent die voor hun verduurzaming zijn aangewezen op het elektriciteitsnet is het een hard gelach. De gasprijs blijft stijgen. Voor veel huishoudens is de warmtepomp dé manier om onder die hoge prijzen uit te komen.

Het gebruik van diezelfde warmtepomp is overigens maar beperkt een keuze, omdat de overheid (hybride) warmtepompen vanaf 2029 wil verplichten bij vervanging en nieuwbouw.

Het is niet uitlegbaar dat de overheid enerzijds het gebruik van elektrisch verwarmen stimuleert (en zelfs deels verplicht) en anderzijds het gebruik van warmtepompen fors duurder wordt.

Een simpel systeem is belangrijker

Los van de seizoensdifferentiatie schiet de variatie in het nettarief (van 100 procent) te ver door. Het is goed dat elektriciteitsverbruikers hun verbruik — als zij dat kunnen — verplaatsten naar gunstigere momenten. Denk aan een wasje draaien in de nacht, en in de zomer overdag. En de auto pas laden wanneer de ergste drukte op het net voorbij is. Maar daarvoor hoeft het verschil in prijs niet groot te zijn. Om bewuste keuze te stimuleren, is het veel belangrijker dat men de systematiek begrijpt. Dat is met vijf tarieven die gedurende het jaar op andere momenten worden toegepast niet te verwachten.

Daar komt bij dat een gemiddelde gebruiker die geen elektrische auto heeft, laat staan een eigen laadplek, geen thuisbatterij en geen hypermoderne warmtepomp met groot buffervat, zeer beperkte stuurmogelijkheden heeft. Een gemiddeld geïsoleerd huis is ook niet geschikt om ‘buiten de spits’ voor te verwarmen, want deze ‘voorverwarming’ lekt dan even snel weer weg.

Kortom, het introduceren van een kWh-tarief voor de netkosten is logisch, een kleine variatie gedurende de dag — om voor waar dat mogelijk is de spits te mijden — is dat ook, maar vijf tarieven, en seizoensvariatie in die tarieven, zijn dat niet.

Team Energie van Liberaal Groen raadt aan om het aantal tarieven te beperken tot twee (hoog en laag) en het verschil tussen die tarieven niet groter te laten zijn dan 30 procent. Een dergelijke, veel beter te begrijpen tariefmethodiek zet aan tot gedragsverandering waar dat kan, zonder netgebruikers die daar niet toe in staan zijn onevenredig te benadelen.