De Europese Commissie, het Europees Parlement en de 27 lidstaten hebben een akkoord bereikt over een nieuwe verordening die veredeling van planten en zaden met zogenoemde nieuwe genomische technieken (NGTs) mogelijk maakt. Dat zijn gentechnieken, zoals Crispr-Cas, waarmee veredelaars relatief eenvoudig en goedkoop eigenschappen uit één ras kunnen inkruisen bij een ander. Zoals droogte- of virusresistentie, zodat gewassen minder water nodig hebben om te groeien of telers minder gewasbescherming hoeven in te zetten.
Nu kruisen veredelaars handmatig (kiem)planten en zaden, en kweken ze met de nakomelingen door, om nieuwe rassen te ontwikkelen. Zo is de pitloze druif gemaakt. Het veredelen van een nieuw fruit- of groenteras neemt minstens 6, maar al snel 10 jaar in beslag, vertelde Jeroen Rouppe van der Voort van Enza Zaden ons eind 2024 in een webinar waarbij ook Europarlementariër Jeannette Baljeu en Tweede Kamerlid Wim Meulenkamp te gast waren. Met nieuwe genoomtechnieken kan zo’n ras in 3 tot 4 jaar tijd worden gemaakt.
In Noord- en Zuid-Amerika en Azië gaan overheden soepeler om met NGTs. In Europa gelden strenge regels voor genetische modificatie. Nederlandse veredelaars behoren nu nog tot de wereldtop. Bijna 40 procent van de wereldhandel in zaden voor akker- en tuinbouw is uit ons land afkomstig. Van de 12 grootste groenteveredelaars ter wereld zijn er drie Nederlands. Hoe langer het gebruik van NGTs in de EU echter niet loont, hoe meer die concurrentiepositie onder druk komt te staan.
De VVD pleit daarom al geruime tijd voor hervorming. In zijn tijd als Europarlementariër (2014–2024) agendeerde VVD’er Jan Huitema herhaaldelijk het belang van nieuwe regelgeving. In 2021 wist hij de Renew-fractie op één lijn te krijgen. De liberalen erkenden NGTs als kansrijke technieken om duurzaam voedsel te produceren in een veranderend klimaat en riepen op tot herziening van de Europese regels op basis van de eigenschappen van producten die met NGTs worden gemaakt. Oftewel: niet alle NGTs over één kam scheren, maar de toepassing ervan reguleren.
De Europese Commissie kwam in 2023 met precies zo’n voorstel. Als NGTs worden toepast om soorteigen eigenschappen in te kruisen – zoals de droogte- of ziekteresistentie van één fruitras inbrengen bij een andere – zouden voor dat nieuwe ras dezelfde goedkeurings- en toelatingseisen gelden als bij conventionele veredeling. Dat scheelt bedrijven veel papierwerk. Ook vervalt een vaste herbeoordeling na 10 jaar. Als eigenschappen uit een andere soort worden ingekruisd, blijven de bestaande, veel strengere regels van toepassing.
Het Europese Parlement schaarde zich in februari 2024 in grote lijnen achter het voorstel. De Europese Raad van ministers had langer de tijd nodig; pas in april 2026 kwamen de lidstaten er uit. Op aandringen van het Parlement en de lidstaten zijn enkele voorwaarden toegevoegd. Zo mogen veredelaars niet bewust selecteren op tolerantie voor herbiciden (onkruidverdelgers) en insecticiden. Ook moeten zaden van planten die met NGTs zijn veredeld apart worden geëtiketteerd, om het makkelijker te maken voor boeren en tuinders om gentechvrij te blijven als zij dat willen. De verordening moet in 2028 in werking treden.
In deze informatieve paper licht Team Voedsel van Liberaal Groen het standpunt van de VVD nader toe en vatten we de kernpunten van, en mogelijke vragen over, de nieuwe EU-verordening samen.
Liberaal Groen dankt de medewerkers van de Europese Parlements- en Tweede Kamerfracties van de VVD die tijdens het schrijven van de paper hebben meegelezen. En we danken Wim Meulenkamp, die zich vanuit de Tweede Kamer voor deze verordening heeft ingespannen en zich daar hard blijft maken voor biotechnologie en veredeling in Nederland. De paper is als eerste aan hem aangeboden.