Artikelen door Wouter Verduyn

,

De Kracht van Waterkracht – Ronnie Koster

Klimaatverandering door invloed van koolstofdioxide-, stikstof- en andere fijnstofuitstoot. Een schreeuw om verandering, een energietransitie. Naast een gastvrij ook een gasvrij Nederland. Op zoek naar alternatieve energiebronnen. Natuurlijk, groen, duurzaam.

Overal poppen de windmolenparken en zonnepanelenvelden op. Zonnepanelen zijn een voorbeeld van een recente ontwikkeling, windmolens daarentegen zijn net zo oud als de weg naar Kralingen. Maar hoe zit het met de voorloper van de windmolen? Op plaatsen waar het verval of stroming niet voldoende was om een waterrad aan te drijven moest een andere oplossing gezocht worden. In wezen waren de eerste windmolens watermolens, geplaatst op een centrale paal waarbij het rad vervangen was door wieken.

In dit blog lees je hoe het zit het met het opwekken van energie middels waterkracht in Nederland. Waar gebeurt het al, waar zit potentie en welke dilemma’s komen erbij kijken?

Van Tesla tot Kaplan en Voith

Een waterkrachtcentrale of hydraulische centrale is een elektriciteitscentrale die stromend of neerstortend water gebruikt om een turbine in beweging te brengen. Waterkrachtcentrales bevinden zich op stromen en rivieren, met al dan niet een kunstmatige dam.

Het verval1 en het debiet2 van de stroom zijn bepalend voor de werking. De eerste effectieve elektrische centrale op wisselspanning zoals de wereld ze nu kent, op de Niagarawatervallen in de Verenigde Staten, is bedacht en gebouwd door de Servische uitvinder Nikola Tesla en ingehuldigd in 1896.

In 1912 verkreeg Victor Kaplan zijn eerste patent voor een rotor met verstelbare schoepen. In 1922 introduceerde Johann Matthäus Voith een Kaplanturbine met een vermogen van 1,100 PK (ongeveer 800 kW), deze was voor het gebruik op rivieren. In 1925 ging een eenheid van 8 MW open in de waterkrachtcentrale Lila Edet in Zweden.

1 Het verval is het absolute hoogteverschil tussen twee willekeurige punten van een watergang, bijvoorbeeld bij een sluis, een stuw of een watermolen.
2 Het debiet is de hoeveelheid water die per tijdseenheid door een bepaald punt in de rivier stroomt.

Stuwensemble Nederrijn en Lek

Eeuwen geleden al gebruikten onze voorouders de kracht van stromend water in de watermolens. Elektriciteit kan opgewekt worden met behulp van water. In bergachtige streken treft men daarom vaak waterkrachtcentrales aan die de zogenaamde ‘witte steenkool’ opwekken. In ons land is onvoldoende hoogteverschil en voor een stuwdam is Nederland te vlak. In 1958 is stuwcomplex Hagestein in rivier de Lek geopend. Het natuurlijk verloop van de rivier was in droge tijden, dus bij lage waterstand, onvoldoende om de binnenvaart constante en goede vaarwegen te kunnen bieden. Dat is de uiteindelijke reden dat stuwensemble Nederrijn en Lek is aangelegd. Met behulp van de stuwen Hagestein, Amerongen en Driel is het mogelijk om alle rivieren en kanalen die boven de lijn Arnhem – Amsterdam liggen, van voldoende water te voorzien. Naast dit voordeel voor de scheepvaart bieden de stuwen ook grote mogelijkheden voor de drinkwatervoorziening. Voor dat laatste doel wordt de hoeveelheid water dat bij de Pannerdense Kop via de IJssel naar het grootste zoetwaterbekken van ons Nederlandse drinkwater stroomt, het IJsselmeer, geregeld.

Oudste waterkrachtcentrale van Nederland

Het bijzondere aan de stuw in Hagestein, inmiddels een Rijksmonument, is dat deze is uitgevoerd met een Kaplanturbine in de middenpijler. De oudste waterkrachtcentrale van Nederland. De centrale met een vermogen van 1.8 MW kan in een jaar met gemiddelde rivierenafvoeren 5 GWh produceren. Toen was dat nog voldoende om een stad als Arnhem te voorzien van straat- en huisverlichting. Deze mini-centrale was in gebruik van 1961 tot 1974. Daarna werd hij weer gesloten wegens technische problemen. De besturing van de mechaniek functioneerde niet meer en vernieuwing werd te kostbaar geacht. Totdat men erachter kwam dat de in 1959 gevonden gasbel onder het land van boer Boon in Slochteren leeg raakte. De energieprijzen rezen de pan uit. Rijkswaterstaat heeft midden jaren tachtig 2.5 miljoen gulden uitgegeven om alle onderdelen van de waterkrachtcentrale te controleren en repareren. In 2005 is de centrale stilgezet voor onderhoud, maar om diverse redenen niet meer opgestart. Tot 2020 liet Energie-coöperatie e-Lekstroom U.A. van zich horen om de waterkrachtcentrale te herstarten. Verwachte investering om de bestaande installatie om te bouwen naar een visvriendelijke was 6.5 miljoen Euro.

Waterkrachtcentrale Maurik

In het Reformatorisch Dagblad van 20 februari 1984 is te lezen dat uit onderzoek naar de haalbaarheid van een waterkrachtcentrale in de Rijn bij Maurik is gebleken dat dit zowel technisch als economisch haalbaar is. Een tweede waterkrachtcentrale bij de derde stuw in de Nederrijn bij Driel zit er volgens Provinciale Gelderse Energie Maatschappij (PGEM) niet in. Het project is weliswaar technisch haalbaar, maar economisch niet. Tegenover een investering van ongeveer 40 miljoen gulden zou in Driel een jaaropbrengst van 12 GWh elektriciteit staan, hetgeen neerkomt op een stroomprijs per kWh van meer dan twintig cent. Verwacht werd dat de waterkrachtcentrale bij Maurik per jaar 30 GWh zou kunnen produceren. Dit komt ongeveer overeen met het elektriciteitsverbruik van 10.000 huishoudens. De totale kosten van de bouw werd geschat op 54 miljoen gulden; een prijs van circa twaalf cent per kWh. Deze prijs was gelijk aan de prijs van een kWh die een kolencentrale levert. De waterkrachtcentrale, bestaande uit vier Kaplanturbines, is eind jaren tachtig door de PGEM (overgegaan in Nuon, het huidige Vattenfal) gebouwd direct ten zuiden van het stuwcomplex Amerongen. Overigens is het daadwerkelijke vermogen 10 MW. Jaarlijks produceert de centrale gemiddeld 22 GWh elektriciteit. Dat is genoeg voor ongeveer 7.000 huishoudens.

Meer waterkrachtcentrales

Naast stuwcomplex Amerongen zijn de stuwcomplexen Linne (vermogen 11.5 MW) en Lith (vermogen 14 MW) in de Maas ook voorzien van een waterkrachtcentrale. Met de schreeuw om meer natuurlijke, groene, duurzame energie rijst de vraag of Hagestein en Driel niet ook met een waterkrachtcentrale uitgevoerd dienen te worden. De huidige gasprijzen zorgen er voor dat het lijkt dat bij een kosten-batenanalyse de investering dubbel en dwars terug gewonnen wordt. Verschil is wel dat Hagestein gemiddeld een groter verval kent dan Driel. Door de wateraanvoer in de Lek en de wisselende waterstand door invloed van het getij op zee kan deze oplopen tot zo’n drie meter. In Driel is deze gemiddeld 1.10 meter. Bij hoog water gaan de stuwen helemaal open. Op die momenten, gemiddeld 25 dagen in Hagestein en 75 dagen per jaar in Driel, kan de turbine geen stroom leveren. Ondanks dat blijft bewonersgroep Hevea Initiatief van mening dat ook een waterkrachtcentrale in Driel loont. En soms is het geen kwestie van kosten-baten, maar van visvriendelijkheid. In het Limburgse Borgharen stagneren plannen voor een waterkrachtcentrale omdat er geen ruimte is voor een vereiste vistrap.

Innovatieland

Nederland Waterland, maar toch een beperkt aantal waterkrachtcentrales. Het lijkt er op dat Nederland te plat is om op heel veel meer plekken waterkrachtcentrales te realiseren. De hoge realisatie- en onderhoudskosten en de storingsgevoelige turbines tegen de dan toch beperkte elektriciteitsopwekking maken het minder interessant. Ook studies naar turbines tussen kribben en op open rivieren leveren nog geen gewenste resultaten. Maar zouden we wanneer we een gasvrij Nederland willen niet alle zeilen bij dienen te zetten? Naast Waterland is Nederland ook Innovatieland. Wij roepen de politiek op om initiatieven en onderzoeken bij elkaar te brengen en te investeren in doorontwikkeling van turbines. Zodat deze in de toekomst nog vis-vriendelijker zijn, meer rendement hebben en minder storingsgevoelig zijn.

Je vindt Liberaal Groen ook op:

,

1 juli 15:30u: Water, te veel of te weinig?

Team Water is een van de Teams van VVD Netwerk Liberaal Groen. Wij richten ons op het thema water in brede zin. Of het nu gaat om waterveiligheid, watertekort, wateroverschot, energie uit water: water is overal en actueler dan ooit! 

Op vrijdag 1 juli organiseert Team Water een spetterend event met als thema: Water, teveel of te weinig?Programma•            15:30 welkomstwoord en ontvangst door dagvoorzitter Margreet van Gastel, voorzitter Adviescommissie Warmte EZK / RVO, oud-wethouder Arnhem, oud-Statenlid 
•            Peter Smit, lid Dagelijks Bestuur Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) over de uitdagingen waar de waterschappen voor gesteld staan en over klimaatbestendigheid in relatie tot verstedelijking•            vragen panel / publiek •            Mark Harbers, minister van Infrastructuur en Waterstaat over waterveiligheid•            vragen panel / publiek•            Tim van Hattum, programmaleider klimaat bij WUR over hoe groen Nederland er in 2120 in tijden van klimaatverandering uit kan zien•            vragen uit het publiek een aansluitend paneldiscussie, het panel bestaat uit de sprekers en Bas Knapp, lid Dagelijks Bestuur Hoogheemraadschap van Rijnland•            17:30 – 18:00 afsluiting + borrel Locatie, kosten + aanmeldingHet evenement vindt plaats op de locatie van het waterschap AGV / Waternet aan de Korte Ouderkerkerdijk 7 in Amsterdam. Als entreekosten geldt een kleine bijdrage van €5. Aanmelden via MijnVVD.
 
Wij verheugen ons erop u op vrijdag 1 juli live te mogen begroeten!

Je vindt Liberaal Groen ook op:

 

,

31 mei 19:45u: Aanbieden position paper ‘Snel afhankelijkheid Russisch gas verminderen’

Op 31 mei 19.45 – 20.30 presenteren de thematische netwerken Liberaal Groen en EZI een ‘position paper’ aan kamerleden Silvio Erkens en Jeroen van Wijngaarden en aan Europarlementariër Bart Groothuis. Opgeven kan op MijnVVD. De paper is bijgevoegd.

De paper doet voorstellen voor hoe we in Nederland én in Europa snel onze afhankelijkheid van Russisch gas kunnen verminderen, als de gaslevering drastisch zou afnemen. Dus ook over lastige keuzes, zeker als ze op zeer korte termijn soelaas moeten bieden. Daarover gaan we graag in gesprek. Op 12 mei jl. hebben we met 25 leden uit de achterban al een expertsessie gehad over een conceptversie van de ‘position paper’.

De bijeenkomst is digitaal en heeft intussen plaatsgevonden. De slides zijn hier te raadplegen.

Je vindt Liberaal Groen ook op:

 

, ,

Maandag 27 juni om 20:00 uur: In gesprek met Tom Boer, Ira van Eelen, Daphne Lodder, Marcel Ottens en Caroline Wilschut over kweekvlees

Maandag 27 juni om 20:00 uur: In gesprek met Tom
Boer, Ira van Eelen, Daphne Lodder, Marcel Ottens en Caroline Wilschut
over kweekvlees.

Kweekvlees krijgt 60 miljoen euro subsidie uit het Nationaal Groeifonds. Wat gaan bedrijven met dit geld doen? Team Voedsel van Liberaal Groen gaat erover in gesprek met Ira van Eelen, mede-oprichter van RESPECTfarms; associate professor Marcel Ottens van de TU Delft; Caroline Wilschut, commercieel directeur van Meatable; en Tom Boer en Daphne Lodder van de JOVD.

Hoe zien zij de toekomst van vlees en vleesvervangers? Wat vraagt de sector van de politiek om verder te groeien?

Datum: 27 juni, 20.00 uur
Locatie: Zoom

Je vindt Liberaal Groen ook op:

,

13 juni 20.00u: In gesprek met VVD-Kamerlid Erik Haverkort over ons grondstoffenbeleid

Maandag 13 juni om 20:00 uur: In gesprek met Erik Haverkort (Tweede Kamerlid, VVD) over ons grondstoffenbeleid

Door de oorlog in Oekraïne zijn prijzen voor grondstoffen de laatste tijd torenhoog! Hoe steekt de geopolitiek van grondstoffen in elkaar en hoe blijven we onafhankelijk van ‘verkeerde’ landen? Kunnen we onze materiaalstromen weer strak trekken, of nog beter; sluiten!? Welke kansen liggen er voor circulair ondernemerschap? Maandag 13 juni vanaf 20:00 uur spreekt Liberaal Groen hierover met Erik Haverkort (Tweede Kamerlid, VVD). Locatie: Den Haag.
Meld je hier aan voor ons event!

Je vindt Liberaal Groen ook op:

,

Expertsessie: ‘Hoe kan Europa snel van het Russisch gas af?’

Meld je snel aan!

Op donderdag 12 mei 20.00-21.00u organiseren de thematische netwerken Liberaal Groen en EZI een expertsessie ‘Hoe kan Europa snel van het Russisch gas af?’. De expertsessie is begrensd op een maximum van 30 deelnemers, dus meld je snel aan via MijnVVD!

Hoe kan Europa snel van het Russisch gas af?
Poetin kan morgen de gaskraan dichtdraaien. Of wij besluiten te stoppen. In beide gevallen valt 155 miljard m3 gas per jaar weg. Wat doen we dan? En hoe zorgen we dat de CO2-uitstoot niet omhoog schiet?

Op 12 mei 20.00-21.00 organiseren de thematische netwerken Liberaal Groen en EZI een expertsessie, voor maximaal 30 deelnemers. Daarin lichten ze eerst een concept position paper toe met voorstellen, die politiek en maatschappelijk gevoelig liggen. Denk aan: gasgebruik beperken voor bedrijven en huishoudens, bestaande kern- en kolencentrales meer laten draaien, bestaande gasvelden (ook Groningen) meer gebruiken. En uiteraard is er vervolgens ruimte voor vragen en discussie.

Je vindt Liberaal Groen ook op:

 

,

9 maart 20.00: Liberaal Groen meets Silvio Erkens (digitaal)

Woensdag 9 maart, start 20.00: digitaal event ‘Liberaal Groen meets Silvio Erkens’

Op 9 maart gaan we in gesprek met 2e Kamerlid Silvio Erkens. Over de eerste 2 maanden van het nieuwe kabinet; de prioriteiten die Silvio stelt bij de vele uitdagingen van de energietransitie. En kans om nog inspiratie op te doen voor je campagne voor 16 maart. En meer.

Je vindt Liberaal Groen ook op:

VVD Thematisch Netwerk Liberaal Groen zoekt versterking voor #Team Voedsel

VVD Thematisch Netwerk Liberaal Groen zoekt versterking voor #Team Voedsel

Voedsel is belangrijk. Allereerst om te eten. Ook voor de export, als motor voor innovatie, voor werknemers en ondernemers. In Nederland is de landbouwsector verantwoordeliik voor 16% van de totale uitstoot van broeikasgassen. Ook onderwerpen als biodiversiteit en bodeminklinking zijn echte thema’s. Kortom, voedsel raakt ons allemaal!

Het Liberaal Groen Team Voedsel wil een bijdrage leveren aan de discussie over duurzame voedselproductie. Wat ons betreft houdt dat in dat we praten over commercièle, innovatieve productie van goed en gezond voedsel, rekening houdend met de gevolgen voor ons milieu. De focus ligt daarbij op het beleid dat nodig is om dit te bewerkstelligen.

Ben je geinteresseerd in deze vragen en de mogelijkheden die bijvoorbeeld de eiwittransitie biedt? Ons Team Voedsel vergadert maandelijks over deze en andere deelonderwerpen. Een paar keer per jaar ook een verdiepende discussie op expert niveau. Wat we uiteindelijk hopen te bereiken is dat we zo bijdragen aan op feiten gebaseerde discussie met zowel gewone partijleden als onze politici.

Wij zoeken 2-3 ‘VVD’ers die verschillende expertises hebben op het gebied van landbouw of veeteelt, voedselproductie, biodiversiteit en innovatie.

Ben je geïnteresseerd in Team Voedsel?

Stuur dan een korte motivatie naar secretaris@liberaalgroen.vvd.nl met in ieder geval de specifieke kennis of ervaring die je waardevol acht voor Team Voedsel , en een link naar je LinkedIn profiel.

Heb je nog vragen?

Bellen met Nan Su is mogelijk die het Team Voedsel gaat trekken kan op 06-41374680.

Je vindt Liberaal Groen ook op:

 

VVD Thematisch Netwerk Liberaal Groen zoekt versterking voor #Team Energie

VVD Thematisch Netwerk Liberaal Groen zoekt versterking voor #TeamEnergie

De energietransitie is een enorm grote opgave. We willen dat stroom gewoon uit ons stopcontact blijft komen. En betaalbaar blijft. Onze 8 miljoen woningen moeten binnen 30 jaar geen aardgas meer gebruiken. 

We willen de industrie, die ambitieuze verduurzamingsplannen heeft, wel hier houden. Groene waterstof krijgt een belangrijke rol, maar welke toepassing moet prioriteit krijgen? Waar moeten windmolens en zonnevelden komen? Hoe en war zetten we kernenergie in?

Liberaal Groen start samen met Team Energie, dat zich richt op verder concretiseren van realistisch liberal klimaatbeleid, waarmee we de doelen halen.  Het Team overlegt periodiek en organiseert sessies met leden van de VVD, verdiepende expert sessies met mensen van binnen en buiten de VVD werkbezoeken. etc. Aan de hand daarvan stellen we adviezen op voor onze liberale politici in Den Haag en Brussel.

Ben je geïnteresseerd in Team Energie?

Stuur dan en korte motivatie naar secretaris@liberaalgroen.vvd.nl, met in ieder geval de specifieke kennis of ervaring die je waardevol acht voor Team Energie, en een link naar je LinkedIn profiel.

Heb je nog vragen?

Bellen met Wouter Verduyn is mogelijk die het Team Energie gaat trekken kan op 06-45564617.

Je vindt Liberaal Groen ook op: